- Biblioteka Publiczna Gminy Wolin

Strona główna / Aktualności / Aktualności

sie 5, 2026 | Aktualności

📘 OD PERGAMINU DO MASZYNY: Jak powstaje książka i na czym polega magia introligatorstwa?

Zapach papieru, dźwięk krojonego kartonu i magia tworzenia własnego dziennika, notesu.

Za nami niezwykłe, pełne pasji spotkanie, które na długo zostanie w naszych sercach! W dniach 28- 29 lipca gościliśmy wyjątkową osobę – Michalina Niebrzydowska, znaną jako Dźwiedźma.

Podczas pierwszego naszego spotkania w ramach projektu Akademia Kobiet – Michalina zabrała nas w fascynującą podróż do świata książek. Jej wykład o historii, sekretach i rzemiośle introligatorskim obudził w nas ogromny szacunek do tej powoli zapominanej, a jakże pięknej sztuki. Słuchałyśmy z zapartym tchem o tym, ile serca, precyzji i cierpliwości wymaga oprawa każdego pojedynczego woluminu. Czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego niektóre książki bez problemu otwierają się „na płasko”, inne kuszą gładkością kartek, a stare woluminy pachną historią? Za tym wszystkim stoi jedno z najstarszych i najbardziej niedocenianych rzemiosł świata – introligatorstwo.

Podczas fascynującego wykładu uczestniczki otrzymały solidną dawkę wiedzy o tym, jak fizycznie rodzi się książka. 🧵👇📜 Zaczęło się „od deski do deski”… czyli pierwsze książki. Zanim powstała książka, jaką znamy, tekst zapisywano na zwojach. Przełomem okazał się kodeks – czyli karty połączone na grzbiecie.Pierwszymi introligatorami byli mnisi. Ręcznie zszywali pergaminowe karty i oprawiali je w… drewniane okładki obleczone skórą. Aby zapobiec deformacji pergaminu, okładki spinano metalowymi klamrami i wzmacniano okuciami. Stąd właśnie pochodzi słynne powiedzenie „przeczytać od deski do deski”! Gdy Jan Gutenberg wynalazł ruchomą czcionkę, introligatorzy musieli porzucić spokojne pracownie i stać się rzemieślnikami pracującymi na masową skalę.

Następnie Dźwiedźma odkryła przed nami anatomię papieru i odpowiedziała na pytanie: dlaczego dotyk ma znaczenie? Wybór papieru to nie przypadek – to decyzja, która definiuje charakter publikacji. W introligatorstwie najczęściej spotykamy:

Papier offsetowy (wolnowymiarowy): Klasyczny, lekko szorstki, niepowlekany. Doskonale chłonie farbę drukarską i nie odbija światła. Idealny do beletrystyki – nie męczy oczu podczas godzinnego czytania.
Papier kredowy (powlekany): Może być matowy lub błyszczący. Warstwa mineralna sprawia, że jest gładki, a kolory zdjęć są niezwykle żywe i głębokie. To król albumów sztuki, atlasów i katalogów.
Papier wolny od kwasu (archiwalny): Używany do wydań kolekcjonerskich. Nie żółknie i nie niszczeje z upływem lat, dzięki czemu książka może przetrwać stulecia.
Papiery ozdobne: Często barwione w masie, o bogatej fakturze. Introligator wykorzystuje je m.in. na wyklejki (czyli ten gruby papier łączący wewnętrzną stronę okładki z blokiem książki).

Kolejną częścią wykładu były opowieści o⚙️sercu pracowni introligatora. Współczesna introligatornia to fascynujący mariaż tradycyjnych narzędzi (jak kość introligatorska do ręcznego zamykania falców) z potężnymi maszynami:

Falcerki: Maszyny, które z ogromną prędkością i aptekarską dokładnością składają wielkie arkusze z drukarni w mniejsze składki (składki to te „porcje” stron, z których zszywa się książkę).
Niciarki: To one odpowiadają za elitarność oprawy. Zszywają poszczególne składki mocnymi nićmi. Książka szyta jest trwalsza i otwiera się znacznie lepiej niż klejona.
Gilotyny (krajarki): Potężne, sterowane komputerowo noże, które jednym cięciem wyrównują krawędzie setek stron, nadając blokowi książki idealny kształt.
Prasy introligatorskie: Książka po sklejeniu i nałożeniu okładki musi spędzić czas pod ogromnym naciskiem, aby klej wysechł równomiernie, a grzbiet nie stracił formy.

🛠️ Na koniec dyskutowałyśmy na temat zastosowanie rzemiosła dziś. Introligatorstwo to nie tylko produkcja nowych kryminałów czy podręczników. To szeroka dziedzina, która obejmuje:

Konserwację starodruków: Ratowanie unikalnych dzieł niszczonych przez czas, wilgoć i mole książkowe. To praca przypominająca chirurgię.
Oprawy artystyczne: Tworzenie unikalnych, skórzanych opraw ze złoceniami na specjalne zamówienia (np. luksusowe edycje Biblii czy kronik rodzinnych).
Galanterię papierniczą: Ręcznie robione notesy, ekskluzywne pudełka menu do restauracji czy spersonalizowane teczki.

Prawdziwa magia zadziałała się jednak następnego dnia – podczas warsztatów introligatorskich (29 lipca). Pod czujnym i pełnym ciepła okiem Dźwiedźmy i Jej praktykantki Martyny uczestniczki zamieniły się w prawdziwe rzemieślniczki. Z luźnych kartek papieru, nici i pięknych materiałów, krok po kroku, własnymi rękami stworzyły coś wyjątkowego – swoje osobiste notesy i dzienniki rozwojowe. Na sali panowało niesamowite skupienie przeplatane śmiechem, rozmowami, wzruszeniem i dumą. Każde ukłucie igły i każde zgięcie papieru było intencją. Te notesy to nie są zwykłe czyste kartki. To przestrzenie gotowe na przyjęcie najskrytszych myśli, marzeń, planów i osobistego rozwoju. Powstały unikalne rękodzieła, z których każde ma już swoją własną duszę i historię.

Wykład o książce i warsztaty introligatorskie odbyły się w ramach projektu „Akademia Kobiet: Rozwój, Siła, Inspiracja”– inicjatywy ukierunkowanej na wszechstronne wsparcie kobiet poprzez rozwój ich kluczowych umiejętności. Program uzyskał wsparcie finansowe od Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Partnerstwo dla książki, a jego operatorem jest Instytut Książki.

Warsztaty obywające się w ramach projektu Akademia Kobiet łączą promocję czytelnictwa z praktycznymi narzędziami przydatnymi w życiu codziennym i zawodowym, skupiając się na czterech filarach:

Kompetencje czytelnicze: Wykorzystanie literatury jako narzędzia rozwoju. Spotkania autorskie, dyskusje oraz nietypowe podejście do książki (np. od strony rzemieślniczej i introligatorskiej) ukazują czytanie jako angażującą formę uczestnictwa w kulturze.
Kompetencje osobiste: Budowanie pewności siebie, odkrywanie wewnętrznej siły, praca nad samoakceptacją oraz rozwijaniem własnej tożsamości i odporności psychicznej.
Kompetencje społeczne: Integracja lokalnej społeczności kobiet, budowanie sieci wsparcia, wymiana doświadczeń oraz kształtowanie umiejętności asertywnej komunikacji i współpracy.
Kompetencje zawodowe: Zdobywanie unikalnych umiejętności manualnych i kreatywnych, rozwój elastyczności zawodowej, autoprezentacji oraz kompetencji miękkich ułatwiających poruszanie się po rynku pracy.

Dziękujemy Michalinie za profesjonalizm, ogromną wiedzę i inspirującą energię, a wszystkim uczestniczkom za jak zwykle cudowną atmosferę, zaangażowanie. Za wspólnie stworzoną magię!